شهیــــد یعنی چــــه؟ و چــــه کسی شهیــــد است؟

قبل از هر چیز باید دانست که «شهید و شهادت و تشهد و.....» اصطلاحات «قرآنی» هستند، و همۀ آنها مشخصا به «دو معنا» آمده اند: یکی به معنای «حضور و عینیت»، و دیگری دارای معنای «برجستگی و بلندی» است. در بیشتر موارد قرآنی، کلمۀ شهید (که صیغۀ مبالغه است) به معنای «حضور و عینیت» آمده است، مثل: إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (حج – ۱۷): «الله نسبت به هر چیـزی بسیار حاضر و ناظر است». یا این آیه: وَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً (نساء – ۱۵۹): «و الله در روز قیامت بر آنان بسیار حاضر و ناظر است». همچنین مسئلۀ «شهادت شاهدان»، که دارای همین معناست، در قرآنِ مُنیر چنین بیان شده است: وَ اسْتَشْهِدُواْ شَهِيدَيْنِ من رِّجَالِكُمْ (بقره - ۲۸۲): «از مردان مسلمان دو حاضر و ناظر بیاورید». یا این آیه که می فــرماید: فَاسْتَشْهِدُواْ عَلَيْهِنَّ أَرْبَعةً مِّنكُمْ (نساء – ۱۵): «در رابطه با ادعای آنان چهار شاهد از مسلمین طلب کنید». یعنی حضوری عینی، و شاهد باید حضور عینی داشته باشد. در این آیه نیز: عَالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهَادَةِ (انعام – ۷۳): «الله عالم به غیب و حاضر است»، یعنی عالم غیب و غیر چشمی، و عالم حاضر و عینی. امـا «معنای دوم این اصطلاحات» که عبارتست از «برجستگی و بلندی» در قرآن زیاد آمده است، لکن ما به چند مثال اکتفاء می کنیم: وَ كَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً (بقره – ۱۴۳): «ما شما را امتی عادل و نمونه قرار دادیم، تا برای مردم از برجستگی و موقعیت بلندی برخوردار باشید (خصلت پیشتازی داشته باشید)، و رسـول هم برای شمـا دارای برجستگی و موقعیتی ممتاز (پیشتاز و نمونه) باشد». همچنین شهیــد و شُهــداء در آیۀ: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُونُواْ قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاء لِلّهِ (نساء – ۱۳۵) دارای همین معنا هستند، یعنی: «ای کسانی که ایمان آورده اید، در برپایی و عمل به عدالت توحیدی، نمونه و برجسته باشید». علاوه بر این، در اصل تشهد نیز «اَدای شهادتین» به معنای اعتراف و تکلم صریح و بلند به دو مقولۀ اساسی «لا اله الا الله محمد رسول الله» است، یعنی با «صدایی برجسته و بلند» باید به وحدانیت الله و نبوت محمد مصطفی اعتراف و آنها را تصدیق نمود. طبعا مَشهد (مَنظره– محل مشاهده– لایق مشاهده) نیز دارای همین معناست، یعنی مکان و یا چیزی که موقعیتی برجسته و ممتاز دارد. و آخر اینکه: شهید (مقتول فی سبیل الله) یعنی کسی که مرگی خاص و برجسته دارد و «شریف و بلند مرتبه» است، و بجای اینکه بحالت طبیعی جان داده باشد، در راه الله جانش را از دست داده و مرگی نمونه و برجسته نصیب خود ساخته است. و بدیهی است که چنین مرگی حتما لازم نیست که با «طناب وشمشیر وگلوله» حادث شده باشد، بلکه اصل اینست که چنین مرگی در«میدان مبارزه و جهاد» واقع شده باشد. و قرآن مُنزل در این رابطه چنین می فرماید: وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَالشُّهَدَاء عِندَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَ نُورُهُمْ (حدید - ۱۹): «و کسانی که به الله و رسولش ایمان آورده اند، آنها صادق و راستگو هستند، و شُهداء (مقتولان فی سبیل الله) نزد الله بوده و صاحب اجر و نور هستند». بگذریم از اینکه مسلمین تنها مرگشان شهادت و برجستگی نیست، بلکه به تصریح قرآن «مسلمان کسی است» که در کل زندگی «شُهَداء علی الناس» باشد، و خاصتا در میـــدان اجرای عدالت باید «شُهَــــــداء لِله» گردد و مــوقعیت «برجسته و نمونه» را نصیب خــــود سازد، همانطور که رســــول نیز شهیـــد و نمونۀ همۀ مسلمین است.