مِعیار انسان صالح و فاسد؟!

انسان صالح (لائق) کسی است که اهل شوری و مشورَت است و کارهایش را روی این اساس انجام می دهد. و با توجه به اطمینانی که به خود دارد حاضر می شود از دایرۀ خویش بیرون آید و اوضاع و اَعمالش را در معرض شوری و مشورَت و بل حَکمیّت قرار دهد. در مقابل انسان فاسد (نالائق) کسی است که اهل شوری و مشورت نیست و خودسرانه و بعضا دزدکی کارهایش را انجام می دهد. و بنابر ماهیت غلطش (که خود هم بدان واقف است) حاضر نمی شود از دایرۀ خویش خارج گردد و اوضاع و اَعمالش را در معرض شوری و مشورت و خاصتا حَکَمیّت قرار دهد، زیرا می داند که بازنده است و توان تغییر خود را هم ندارد. اما انسان توبه کار (متحوِّل): او کسی است که می تواند تصمیم بگیرد و از دایرۀ خودش بیرون آید و اوضاع و اعمالش را به شوری و مشورَت و نیز حکمیت بسپارد. قابل ذکر است که مشورت قبل از حرکت و انجام کارهاست، لکن حکمیت هیئتی انتخابی برای حل و فصل امور و جهت نظر دادن نسبت به وضع افراد یا اطراف مناقشه است. بدیهی است که در میدان صلاح و فساد و نیز تحول و تجدید مراتبی وجود دارد که نقشی تعیین کننده در سرنوشت و عاقبت انسانها بازی می کنند.